Στη Βουλή κατατέθηκε στις 10 Ιουνίου 2026 το σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών για το νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών της χώρας. Το σχέδιο νόμου εισέρχεται πλέον στη φάση της κοινοβουλευτικής επεξεργασίας, με πρώτο σταθμό τη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, η οποία έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα 15 Ιουνίου 2026 στις 13:00.

Αντικείμενο της συνεδρίασης θα είναι η επεξεργασία και εξέταση του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ενώ εισηγητές έχουν οριστεί οι βουλευτές Γεώργιος Κωτσός και Παναγιώτης Δουδωνής.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας συνιστά μια συνολική μεταρρύθμιση που επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τον τρόπο λειτουργίας της τοπικής διακυβέρνησης, συγκεντρώνοντας και κωδικοποιώντας σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν σήμερα για την Αυτοδιοίκηση.

Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο και τέλος στις αλληλοεπικαλύψεις

Κεντρικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η δημιουργία ενός ενιαίου, σαφούς και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου που θα επιτρέπει ταχύτερη λήψη αποφάσεων, αποτελεσματικότερη διοίκηση και μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αναδιοργάνωση των περιφερειών, οι οποίες μέχρι σήμερα λειτουργούσαν μέσα από ένα πολυδιάσπαρτο νομοθετικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα συχνές επικαλύψεις αρμοδιοτήτων και διοικητικές δυσλειτουργίες. Με το νέο πλαίσιο επιχειρείται η σαφέστερη οριοθέτηση των ευθυνών και η αποφυγή συγκρούσεων μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.

Παράλληλα, επανακαθορίζονται οι ρόλοι των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, των επιτροπών και των συμβουλευτικών οργάνων, με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας και την επιτάχυνση της διοικητικής λειτουργίας.

Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών μέσω ψηφιακών εργαλείων

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών στις τοπικές αποφάσεις.

Ο νέος Κώδικας προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με αξιοποίηση ηλεκτρονικών διαδικασιών ψηφοφορίας, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο συμμετοχικής διακυβέρνησης σε τοπικό επίπεδο.

Ταυτόχρονα, αναβαθμίζεται ο θεσμός των συμβουλίων νέων, καθώς εισάγονται ψηφιακές διαδικασίες για την εκλογή και λειτουργία τους, με στόχο την ευρύτερη συμμετοχή της νεότερης γενιάς στα κοινά.

Νέοι μηχανισμοί διαφάνειας και έλεγχος νομιμότητας

Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νομοσχέδιο και στον τομέα της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων.

Μεταξύ άλλων προβλέπεται υποχρεωτική δημοσιοποίηση αποφάσεων, αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης και ενίσχυση των ελεγκτικών διαδικασιών.

Στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης εισάγονται νέοι κανόνες με στόχο την αποτελεσματικότερη χρήση των δημόσιων πόρων, ενώ θεσμοθετείται αντικειμενικό σύστημα ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ μέσω ειδικής υπηρεσίας και ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος.

Καθοριστικές αλλαγές στις αυτοδιοικητικές εκλογές – Καταργείται ο δεύτερος γύρος

Ξεχωριστή σημασία αποκτούν οι προβλέψεις που αφορούν το εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς εισάγονται αλλαγές που μεταβάλλουν ουσιαστικά τον τρόπο ανάδειξης δημοτικών και περιφερειακών αρχών.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου Κώδικα, καταργείται ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών, ένα στοιχείο που επί δεκαετίες αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της εκλογικής διαδικασίας σε δήμους και περιφέρειες.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, υπό την εποπτεία δικαστικού αντιπροσώπου, εισάγοντας για πρώτη φορά οργανωμένο ψηφιακό μηχανισμό συμμετοχής στις αυτοδιοικητικές εκλογές.

Η συγκεκριμένη αλλαγή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πλέον συζητημένα σημεία της δημόσιας διαβούλευσης και της κοινοβουλευτικής διαδικασίας, καθώς επηρεάζει άμεσα τον τρόπο έκφρασης της λαϊκής βούλησης και τη διαμόρφωση των τοπικών διοικήσεων.

Ψηφιακός μετασχηματισμός στην καθημερινότητα πολιτών και υπηρεσιών

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί τον οριζόντιο άξονα του νέου πλαισίου.

Μέσα από την ανάπτυξη ηλεκτρονικών εφαρμογών και νέων ψηφιακών υπηρεσιών, επιδιώκεται να διευκολυνθεί τόσο η καθημερινή εξυπηρέτηση των πολιτών από δήμους και περιφέρειες όσο και η ενεργότερη συμμετοχή τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει τον νέο Κώδικα ως ένα εργαλείο εκσυγχρονισμού και λειτουργικής ανασυγκρότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ η κοινοβουλευτική συζήτηση που ακολουθεί αναμένεται να αναδείξει τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τα σημεία πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από τις αλλαγές που προτείνονται.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ψήφιση του νομοσχεδίου εντός του Ιουνίου θα καθορίσει το νέο θεσμικό και εκλογικό τοπίο για δήμους και περιφέρειες τα επόμενα χρόνια